Wat is een VPN en wat doet het echt?

Een VPN, kort voor virtual private network, stuurt je internetverkeer via een versleutelde verbinding naar een server van de VPN-aanbieder. Daardoor verandert wie kan zien wat je online doet en waar je verbinding vandaan lijkt te komen. Een VPN maakt je niet anoniem en lost niet elk privacyprobleem op. Deze gids legt uit wat een VPN is, hoe het werkt, wat het verbergt, wat zichtbaar blijft en wanneer je het kunt overslaan.

Wat een VPN is

Normaal gaat je verzoek naar een website via je internetprovider naar de site. De site ziet het adres dat je verbinding gebruikt, en je internetprovider kan zien welke sites je bezoekt.

Een VPN voegt een tussenstap toe. Je apparaat maakt eerst verbinding met een server van de VPN-aanbieder, en die verbinding is versleuteld. Daarna gaat je verkeer van die server naar de website. De site ziet het adres van de VPN-server in plaats van je eigen adres, en je internetprovider ziet een versleutelde verbinding met de VPN-server in plaats van een lijst met sites die je bezoekt.

Met een VPN hoef je nog steeds iemand te vertrouwen. Een deel van dat vertrouwen verschuift van je internetprovider, en van het netwerk waarop je toevallig zit, naar de VPN-aanbieder. Vergelijk je nog diensten? In onze gids over hoe je een VPN kiest lees je waar je op moet letten.

Hoe de versleutelde tunnel werkt

Een VPN-verbinding wordt vaak een tunnel genoemd. In de praktijk werkt het zo.

1. Je start de app. Die maakt contact met de server van de aanbieder, en beide kanten spreken geheime sleutels af die alleen zij kennen.
2. Je verkeer wordt ingepakt. Elk stukje data dat je apparaat verlaat, wordt versleuteld en in een ander pakket gestopt dat naar de VPN-server is geadresseerd. Wie meekijkt op de verbinding, ziet alleen onleesbare data.
3. De server pakt het uit. De VPN-server ontsleutelt de data en stuurt je verzoek door naar de website.
4. Het antwoord komt langs dezelfde weg terug. De website antwoordt de VPN-server, die het antwoord versleutelt en door de tunnel terugstuurt.

De tunnel dekt alleen het stuk tussen je apparaat en de VPN-server. Daarna gaat je verkeer net als ander verkeer verder naar de website. Gebruikt de site HTTPS, zoals de meeste sites tegenwoordig, dan is dat laatste stuk door de site zelf versleuteld. Zo niet, dan wordt dat deel van de reis niet door de VPN beschermd.

Wat een VPN verbergt

• De bestemmingen van je verkeer voor je internetprovider. Die kan zien dat je een VPN-server gebruikt en ongeveer hoeveel data er heen en weer gaat, maar niet welke sites je in de tunnel bezoekt.
• Je echte netwerkadres voor de sites die je bezoekt. Zij zien het adres van de VPN-server, dat vaak met veel andere klanten wordt gedeeld.
• Je verkeer voor anderen op hetzelfde lokale netwerk. Op een gedeelde verbinding kunnen zij niet makkelijk lezen wat door de tunnel gaat.
• Je geschatte locatie, zoals sites die afleiden uit je adres. Een VPN verandert die inschatting.

Dit zijn echte voordelen, maar ze zijn beperkter dan marketing soms doet voorkomen.

Wat een VPN niet verbergt

Veel privacyproblemen hebben niets met je netwerkadres te maken, dus daar verandert een VPN niets aan.

• Accounts. Als je inlogt op een site of in een app, weet die wie je bent, vanaf welk adres je ook verbindt.
• Cookies. Met deze kleine bestanden herkent een site je browser. Ze blijven gewoon werken via een VPN.
• Browser fingerprinting. Sites kunnen details zoals browserversie, schermgrootte, lettertypen en instellingen combineren tot een vrij uniek profiel. Een VPN verandert die details niet.
• Wat je zelf deelt. Geef je een site je naam, e-mailadres of betaalgegevens, dan heeft de site die. Een VPN beschermt de verbinding, niet de informatie die je zelf doorgeeft.
• Malware en phishing. Een VPN houdt je niet tegen om een schadelijk bestand te openen of een wachtwoord in te typen op een nepsite.

In onze gids over privacymythes en grenzen van VPN's lees je meer over deze gaten en over beweringen waar je voorzichtig mee moet zijn.

Je internetprovider versus je VPN-aanbieder

De duidelijkste manier om een VPN te begrijpen, is vergelijken wie wat kan zien met en zonder VPN. Dit is een vereenvoudigd overzicht, en echte diensten verschillen in beleid en opzet.

De rij over de VPN-aanbieder wordt het vaakst over het hoofd gezien. Omdat je verkeer via de aanbieder loopt, kan die je bestemmingen zien. Een betrouwbare aanbieder beperkt wat die bewaart en zegt dat duidelijk in het privacybeleid. Je moet zelf beslissen of je het bedrijf vertrouwt, want met een VPN kies je wie je verkeer ziet, en zorg je er niet voor dat niemand het ziet.

Openbaar wifi

Openbaar wifi in cafés, hotels, op luchthavens en in treinen is de klassieke reden om een VPN te gebruiken. De zorg is terecht, maar kleiner dan vroeger.

Op een open netwerk kunnen anderen mogelijk onversleuteld verkeer bekijken, en een nepnetwerk of slecht beheerd netwerk kan proberen je verbinding te verstoren. Een VPN versleutelt alles tussen je apparaat en de server, zodat de wifi-beheerder en andere gebruikers het niet kunnen lezen.

De meeste sites en apps gebruiken nu echter HTTPS, dat de inhoud van wat je verstuurt en ontvangt al beschermt. Een VPN op openbaar wifi is dus een extra laag, niet het enige wat tussen jou en problemen staat. Deze gewoontes helpen op elk gedeeld netwerk.

• Controleer of de netwerknaam klopt met wat de locatie je vertelt.
• Kijk naar de HTTPS-aanduiding voordat je een wachtwoord invoert.
• Houd je apparaat en apps up-to-date.
• Stel gevoelige taken uit op een netwerk dat je niet vertrouwt, als dat kan.

Thuiswerken en werken op afstand

Het woord VPN dekt twee verschillende toepassingen. De eerste is de consumentendienst die hier wordt beschreven, die tussen jou en het open internet zit. De tweede is een zakelijke VPN, waarbij je werkgever een server beheert die je toegang geeft tot interne systemen alsof je op kantoor zit.

Vraagt je werkgever je een VPN te gebruiken, dan gaat het vrijwel altijd om de tweede soort. Gebruik de software die ze aanleveren en vraag je IT-afdeling om hulp als er iets misgaat. Een consumenten-VPN geeft je geen toegang tot besloten bedrijfssystemen.

Een consumenten-VPN kan wel helpen bij werken op afstand, bijvoorbeeld op een hotel- of coworkingnetwerk. Controleer eerst het beleid van je werkgever, want sommige bedrijven staan niet toe dat andere VPN-software naast die van hen draait.

Je locatie veranderen

Omdat een VPN je via een server op een gekozen plek verbindt, zien websites een adres op die plek. Mensen gebruiken dit om te zien hoe een site er in een ander land uitziet, om tijdens het reizen diensten van thuis te gebruiken, of om een aanbieding te bekijken zoals die elders verschijnt.

Er zijn grenzen, en je moet nergens op rekenen. Sommige diensten herkennen VPN-adressen en blokkeren ze of tonen beperkte inhoud. Andere vergelijken je adres met het land van je account of je betaalgegevens. Een locatiewissel kan de ene dag werken en de volgende dag niet, en geen enkele aanbieder kan toegang tot een bepaalde dienst beloven. In onze gids over VPN op telefoon, router en streamingapparaten vind je praktische tips voor die situatie.

Wetten en gebruiksvoorwaarden verschillen ook per land, en een VPN gebruiken om een beperking te omzeilen kan de regels van een dienst of, op sommige plaatsen, de lokale wet overtreden. Dit is geen juridisch advies, dus controleer de regels waar je woont en waar je naartoe reist.

Protocollen in gewone taal

Een protocol is de set regels die je apparaat en de VPN-server gebruiken om de tunnel te bouwen en de data te versleutelen. In de meeste apps kun je er een kiezen. De namen komen vaak voorbij, dus hier is wat ze in de praktijk betekenen.

• WireGuard. Een nieuwer protocol dat klein en eenvoudig is ontworpen. Het maakt meestal snel verbinding en gebruikt minder batterij op telefoons. Het is een goede standaardkeuze als je app het aanbiedt.
• OpenVPN. Een ouder, breed vertrouwd protocol dat al jaren wordt gebruikt. Het is flexibel en kan over verschillende soorten verbindingen draaien, wat kan helpen op streng beperkte netwerken. Het is vaak iets trager dan nieuwere opties.
• IKEv2. Een protocol dat snel opnieuw verbindt als je verbinding verandert, bijvoorbeeld wanneer je telefoon van wifi naar mobiele data overschakelt. Daardoor is het populair op mobiele apparaten.

Weet je het niet zeker, laat de app dan op de automatische instelling staan. Heb je problemen met snelheid, stabiliteit of een netwerk dat VPN-verkeer blokkeert, probeer dan een ander protocol. Wees op je hoede voor aanbieders die vertrouwen op een geheim protocol zonder openbare beschrijving, want bekende protocollen zijn door veel onafhankelijke mensen onderzocht.

Effect op de snelheid

Een VPN voegt extra werk toe, dus je verbinding kan er wat trager door worden. Daar dragen meerdere dingen aan bij.

• Afstand. Je verkeer maakt een omweg via de VPN-server. Hoe verder weg die staat, hoe meer vertraging je merkt bij gesprekken en games.
• Versleuteling. Data versleutelen kost rekenkracht. Oudere telefoons en routers kunnen trager worden.
• Serverbelasting. Een drukke server kan trager zijn dan een rustige.

Bij gewoon surfen merken veel mensen weinig verschil. Bij grote downloads, live video of games kan het effect duidelijker zijn. Voelt een VPN traag, probeer dan een server dichterbij, wissel van protocol of test op een ander moment van de dag. Vergelijk je snelheid met de VPN aan en uit om te zien wat het echt kost. Verwacht niet dat een VPN je verbinding sneller maakt.

Wanneer je er geen nodig hebt

Een VPN is een hulpmiddel voor specifieke situaties, geen vereiste om online te zijn. Je hebt er misschien geen nodig als het volgende op jou van toepassing is.

• Je gebruikt vooral je eigen thuisnetwerk en vindt het prima dat je internetprovider ziet welke sites je bezoekt.
• Je maakt je vooral zorgen over tracking door websites en adverteerders, en dat pak je beter aan met browserinstellingen, trackerblokkering en zorgvuldige accountgewoontes.
• Je wilt bescherming tegen malware, waarvoor updates en voorzichtig gedrag belangrijker zijn dan een tunnel.
• Je wilt anoniem zijn. Een VPN is daar niet voor bedoeld.
• Je werkgever biedt al een VPN voor werk aan.

Een abonnement dat je zelden gebruikt kost ook geld. Lees voordat je je vastlegt onze gids over VPN-prijzen en verlengingen, want de eerste prijs die je ziet is vaak niet de prijs die je later betaalt.

Korte checklist voordat je een VPN gebruikt

• Bepaal waarvoor je hem wilt, zoals openbaar wifi, privacy ten opzichte van je internetprovider of een andere locatie.
• Bedenk dat de VPN-aanbieder je verkeer kan zien, en lees het privacybeleid.
• Blijf HTTPS-sites gebruiken en houd je software up-to-date.
• Verwacht niet dat een VPN cookies verwijdert, accounttracking stopt of je fingerprint verandert.
• Begin met het automatische protocol en probeer WireGuard als je snelheid wilt.
• Biedt je werkgever een VPN aan, gebruik die dan voor werk.
• Reken er niet op dat een locatiewissel je toegang geeft tot een bepaalde dienst, en controleer lokale regels en gebruiksvoorwaarden.

Belangrijkste punten

• Een VPN versleutelt de verbinding tussen je apparaat en de server van de aanbieder, en verschuift je vertrouwen van je internetprovider naar de VPN-aanbieder.
• Websites zien het adres van de VPN-server in plaats van het jouwe, maar accounts, cookies en fingerprinting identificeren je nog steeds.
• De tunnel beschermt het verkeer na de VPN-server niet, tenzij de website HTTPS gebruikt.
• Openbaar wifi is een redelijke toepassing, al dekt HTTPS een groot deel van het risico al af.
• Een VPN van je werk en een consumenten-VPN zijn verschillende hulpmiddelen.
• Locatiewissels zijn onbetrouwbaar, en wetten en gebruiksvoorwaarden verschillen per land.
• WireGuard, OpenVPN en IKEv2 zijn de gangbare protocollen, en de automatische instelling is meestal prima.
• Verwacht wat snelheidsverlies, en sla de VPN over als je geen duidelijke reden hebt om er een te gebruiken.